Havalandırma; kapalı bir ortamın havasını değiştirmek maksadıyla çeşitli araçlar kullanılarak, farklı yöntemler ile içeride bulunan kirli havanın dış ortama atılması ve dışarıdaki taze havanın içeriye alınması işlemidir. Bu işlemi yapan ekipmanların (fan grupları, klima santralleri, fancoil ve VRF üniteleri vs.) fonksiyonlarını tam olarak yerine getirmesi büyük önem taşımaktadır.
Periyodik kontrolü yapılmış, doğru çalışan ekipmanlar sayesinde, işletmenizin iç hava kalitesi ve hava değişim katsayısı ideal seviyede olacak ve çalışanlarınızın üretim verimliliği artacaktır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin Ek III bölümünün 2.3 maddesinde, havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrolleri, yasal bir zorunluluk haline getirilmiştir. Konusunda uzman tecrübeli ekibimizin ASHRAE 62-1 2016 Standardı teknik şartları ve çalışan kişi-hacim gereksinimleri göz önünde bulundurularak yaptıkları ölçüm ve değerlendirmeler, mevcut havalandırma ve klima tesisatınızın, projenizde belirtilen kriterlere uygun olup olmadığının belirlenmesine yönelik olarak yapılır.
Havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin periyodik kontrolleri, çalışan sağlığı ve iş güvenliği açısından yasal bir zorunluluktur. Davlumbazlar, aspirasyon ve egzoz sistemleri, havalandırma bacaları ve mekanik havalandırma ünitelerinin debi ölçümleri ile verimlilik kontrolleri yapılır.
Yetersiz havalandırma; gaz birikimi, toz ve kimyasal buharların neden olduğu riskleri artırır. Kontroller sonucunda ortam havasının mevzuatta belirtilen sınır değerler içinde olduğu raporlanır ve gerekli iyileştirmeler önerilir.
Havalandırma kontrolü, gözle yapılan bir muayene değildir; sayısal ölçüme dayanır. Sistemin projesinde öngörülen değerleri hâlâ sağlayıp sağlamadığı ancak ölçümle anlaşılır.
Ölçülen değerler, tesisatın projesinde öngörülen kriterler ve ilgili standartların gereklilikleriyle karşılaştırılır. Fark varsa nedeni araştırılır: çoğu zaman sorun fanda değil, tıkalı filtrede, kapanmış damperde veya sonradan yapılan bölme duvarında çıkar.
Kaynak, boyahane, laboratuvar ve mutfak gibi kirleticinin noktasal olarak açığa çıktığı yerlerde genel havalandırma yeterli değildir; kirletici kaynağında yakalanmalıdır. Bu nedenle davlumbaz ve lokal egzoz sistemlerinde yakalama hızı ölçülür.
Davlumbazın kaynağa olan mesafesi, ağız geometrisi ve emiş hızı birlikte değerlendirilir. Sahada sık görülen bir hata, davlumbazın zamanla iş tezgâhından uzaklaştırılması veya çalışma düzeninin değişmesiyle kirleticinin davlumbaz kapsama alanı dışında kalmasıdır. Bu durumda sistem çalışıyor görünür ama işlevini yerine getirmez.
Boyahane, ahşap atölyesi, un ve kimyasal işleme tesisleri gibi ortamlarda havalandırmanın iki işlevi vardır: çalışanın solunum sağlığını korumak ve ortamdaki yanıcı buhar veya toz birikimini patlayıcı seviyeye ulaşmadan seyreltmek.
Bu tesislerde havalandırma kontrolü, patlamadan korunma dokümanı çalışmasıyla birlikte ele alındığında çok daha anlamlı olur; ortam sınıflandırması ile havalandırma kapasitesi birbirini doğrudan etkiler. Ayrıca toz taşıyan kanallarda birikme kontrolü yapılır — kanal içinde biriken toz, hem debiyi düşürür hem yangın yükü oluşturur.
Kontrol, varsa tesisat projesi ve önceki ölçüm raporlarının incelenmesiyle başlar. Ardından ölçüm noktaları belirlenir ve sistem normal işletme koşullarında çalışırken ölçümler alınır. Sistemin test için özel olarak açılması, gerçek performansı yansıtmayacağı için tercih edilmez.
İşletmeden beklenenler: klima santrali ve fan odalarına erişim, asma tavan içindeki menfez ve damperlere ulaşım imkânı, varsa proje ve balans raporlarının hazır bulundurulması. Ölçümler üretimi durdurmaz; sistem çalışırken yapılır.
En çok gördüklerimiz: filtrelerin yıllardır değiştirilmemiş olması ve buna bağlı debi düşüşü; taze hava damperinin enerji tasarrufu amacıyla kapatılması; egzoz fanının bozuk olmasına rağmen fark edilmemesi — kimse fanın durduğunu duymaz; sonradan yapılan bölme duvarları nedeniyle hava dağılımının bozulması; davlumbazın kirletici kaynağından uzaklaşmış olması; kanal içinde yoğun toz birikmesi ve bakım kayıtlarının hiç tutulmamış olması.
Evet. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III kapsamında havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrolü yasal yükümlülüktür ve ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez yapılır.
Menfez ve kanallarda hava hızı ile debi, ortamın saatlik hava değişim sayısı, fan ve santral basınç farkları, filtre kirlilik durumu, sıcaklık ve nem değerleri ile taze hava oranı ölçülür.
Evet. Fanın dönüyor olması yeterli debiyi sağladığı anlamına gelmez. Tıkalı filtre, kapanmış damper veya sonradan yapılan bölme duvarları debiyi ciddi ölçüde düşürür ve bu ancak ölçümle anlaşılır.
Hayır. Kirleticinin noktasal olarak açığa çıktığı işlerde kirletici kaynağında yakalanmalıdır. Bu nedenle davlumbaz ve lokal egzoz sistemlerinde yakalama hızı ayrıca ölçülür.
Hayır. Ölçümler sistemin normal işletme koşullarında çalıştığı sırada alınır; zaten gerçek performansın görülmesi için bu gereklidir.
