Makina ve Tezgah Kontrolleri

Kontrolünü Yaptığımız Makine ve Tezgahlar

• Torna
• Yükleyici
• Freze
• Ekskavatör
• Matkap
• CNC Tezgahları
• Üretim Bantları
• Jeneratör
• Diğer Üretim Tezgah ve Makinaları

CNC makineleri, torna, freze, taşlama, matkap ve pres gibi makine ve tezgahların periyodik kontrolleri, iş kazalarının önlenmesi ve mevzuata uygunluk için düzenli aralıklarla yapılmalıdır.

Kontrollerde emniyet kapakları, acil durdurma sistemleri, koruyucu donanımlar ve tezgah genel güvenlik şartları incelenir; tespit edilen riskler uygunsuzluk raporu ile belgelenir.

Makina ve Tezgah Periyodik Kontrolü Kapsamı

Makine ve tezgahların periyodik kontrolleri, "Makine Emniyeti Direktifi (2006/42/AT)" ve "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" (R.G. 25.04.2013 / 28628) kapsamında, TÜRKAK akreditasyonlu A Tipi Muayene Kuruluşu olarak yetkili makine ve elektrik mühendisleri tarafından gerçekleştirilir. İlgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece kontroller yılda en az bir kez yapılır.

Kontrollerde; emniyet kapakları, acil durdurma (EMERGENCY STOP) sistemleri, koruyucu donanımlar, elektriksel güvenlik, hareketli parçaların korunması ve tezgah genel güvenlik şartları incelenir. Tespit edilen riskler uygunsuzluk raporu ile belgelenir ve rapor, işverenin yasal muayene yükümlülüğünü kanıtlar nitelikte düzenlenir.

Tezgâh Kontrolünde İncelenen Emniyet Unsurları

Makine ve tezgâhlarda kazaların büyük bölümü, makinenin arızalı olmasından değil, koruyucusunun sökülmüş ya da emniyet devresinin devre dışı bırakılmış olmasından kaynaklanır. Kontrolün odağı da bu nedenle emniyet unsurlarıdır.

• Hareketli parça koruyucularının yerinde, sağlam ve amacına uygun olması
• Kilitlemeli kapaklarda emniyet şalterinin köprülenmemiş olması
• Acil durdurma butonlarının erişilebilirliği ve makineyi gerçekten durdurması
• Işık perdesi ve emniyet halısı gibi tertibatların devreye girme mesafesi
• İki el kumanda sistemlerinde eşzamanlılık ve mesafe şartları
• Elektrik panosu, kablo güzergâhı ve topraklama sürekliliği
• Talaş, kıvılcım ve sıvı sıçramasına karşı siperler
• Makine üzerindeki uyarı işaretleri ve kullanma talimatının bulunması
• Bakım sırasında enerji kesme ve kilitleme-etiketleme imkânı
• Makinenin sabitlenmesi, titreşim ve devrilme riski

Preslerde Öne Çıkan Kontroller

Presler, uzuv kaybıyla sonuçlanan kazaların en sık görüldüğü makine grubudur. Kontrolde iki el kumanda düğmelerinin gerçekten eşzamanlı basılmayı gerektirdiği, düğmelerin operatörün tehlike bölgesine uzanmasını engelleyecek konumda olduğu ve butonlardan birinin bantla sabitlenmemiş olduğu doğrulanır.

Işık perdesi kullanılan preslerde, perdenin tehlike bölgesine olan mesafesi ile makinenin durma süresi birlikte değerlendirilir; perde çok yakınsa makine el bölgeye ulaşmadan duramaz. Ayrıca kalıp değişimi sırasında kullanılan emniyet takozları ve alt ölü noktada durdurma tertibatı incelenir.

Ağaç İşleme Makinelerinde Özel Riskler

Dairesel testere, planya ve şerit testere gibi ağaç işleme makinelerinde en büyük risk geri tepmedir. Kontrolde yarma bıçağının doğru konumda ve testere çapına uygun olması, üst koruyucunun testereyi örtmesi, itme çubuğunun makine üzerinde bulunması ve geri tepme tırnaklarının çalışır durumda olması aranır.

Talaş emiş sisteminin çalışması da güvenlik unsurudur: biriken talaş hem kayma hem yangın riski yaratır. Bu makinelerde koruyucuların işi yavaşlattığı gerekçesiyle sökülmesi çok yaygındır ve raporlarımızda en sık tekrarlanan bulgudur.

CE İşareti Periyodik Kontrolün Yerine Geçer mi?

Hayır. CE işareti, makinenin piyasaya arz edildiği andaki uygunluğunu gösterir; kullanım süresince güvenli kaldığını göstermez. Makine Emniyeti Yönetmeliği üreticiyi, İş Ekipmanları Yönetmeliği ise işvereni sorumlu tutar. Yıllarca çalışmış, koruyucusu sökülmüş veya modifiye edilmiş bir makine CE işaretini taşımaya devam eder ama güvenli değildir.

Makinede sonradan yapılan değişiklikler — koruyucu kaldırma, kumanda sistemi değiştirme, kapasite artırma — ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur ve kontrolde özellikle incelenir.

Sık Karşılaşılan Uygunsuzluklar

Sahada en çok gördüklerimiz: kapak emniyet şalterinin köprülenmiş olması; acil durdurma butonunun makineyi durdurmaması veya erişilemeyecek konumda kalması; tezgâh koruyucusunun sökülüp bir kenara konması; topraklama bağlantısının kopuk olması; presin iki el kumandasından birinin sabitlenmesi; ağaç işleme makinelerinde yarma bıçağı ve üst koruyucunun bulunmaması; makine üzerinde kullanma talimatı ve uyarı işaretlerinin olmaması.

Tezgâh Periyodik Kontrolü Ne Zaman Yapılır?

İlgili standartta aksi belirtilmedikçe tezgâh ve makinelerin periyodik kontrolü yılda en az bir kez yapılır. Bunun dışında makinede kapsamlı onarım, taşınma ve yeniden kurulum, koruyucu veya kumanda sisteminde değişiklik ya da makinenin güvenliğini etkileyebilecek bir kaza yaşandığında, yıllık süre beklenmeden kontrol yapılması gerekir.

Teklif İçin Hangi Bilgiler Gerekir?

Tezgâh sayısı fazla olan işletmelerde teklif, makine listesi üzerinden hazırlanır. Listede her makinenin türü (torna, freze, pres, testere, CNC vb.), adedi ve bulunduğu bölüm yer alması yeterlidir. Pres ve CNC gibi emniyet tertibatı ağır makineleri ayrıca belirtmeniz, kontrol süresinin doğru planlanmasını sağlar.

Kontrol Gününe Hazırlık

• Güncel makine listesi ve makinelerin yerini gösteren kroki (varsa)
• İmalatçı kullanım kılavuzları ve önceki periyodik kontrol raporları
• Acil durdurma ve koruyucu testleri için makinelerin kısa süreli çalıştırılabilmesi
• Kontrol sırasında makineleri kullanacak operatör veya bakım sorumlusu
• Elektrik panolarına erişim