Havalandırma Projesi Zorunlu mu? Hangi İşletmelerde Aranır?

Neden proje gerekir?

Havalandırma, gözle değerlendirilebilecek bir konu değildir. Bir fanın dönüyor olması, o hacme yeterli hava verildiği anlamına gelmez. Ne kadar hava gerektiği; hacmin büyüklüğüne, içindeki kişi sayısına, yapılan işe ve ortamda açığa çıkan kirleticiye göre hesaplanır. Bu hesap projede gösterilir.

Yeni yapılan veya tadilat gören yapılarda mekanik tesisat projesi, mimari projeyle birlikte hazırlanır ve yapı ruhsatı dosyasının parçası olur. Kapsam ve onay süreci yapının türüne ve bulunduğu belediyenin uygulamasına göre değişebildiği için, projeye başlamadan önce ilgili belediyeden güncel belge listesini teyit etmek gerekir.

Proje neleri içerir?

• Hacim bazında gerekli taze hava debisi ve hava değişim sayısı hesabı
• Fan, klima santrali ve kanal seçimleri ile kapasiteleri
• Kanal güzergâhları, menfez tipleri ve yerleşimi
• Taze hava ile geri dönüş havası oranı
• Filtre sınıfları ve basınç kaybı hesapları
• Lokal egzoz (davlumbaz) gereken noktalar ve yakalama hızları
• Duman tahliyesi ve basınçlandırma sistemleri
• Yangın damperlerinin konumu

Yangın güvenliğiyle kesişen taraf

Havalandırma projesinin bir bölümü doğrudan yangın güvenliğini ilgilendirir. Duman tahliyesi, kaçış merdiveni basınçlandırması ve kanal geçişlerindeki yangın damperleri, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle mekanik proje ile yangın tesisatı projesi birbirinden bağımsız hazırlanamaz.

Yangın damperi, kanalın yangın bölmesini geçtiği noktada duman ve alevin diğer bölgeye taşınmasını engeller. Sahada bu damperlerin sıkışmış, boyanmış veya hiç takılmamış olduğuna sık rastlanır.

Periyodik kontrol ayrı bir yükümlülük

Projenin varlığı, sistemin çalıştığını göstermez. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında havalandırma ve klima tesisatının periyodik kontrolü ayrı bir yükümlülüktür ve ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez yapılır.

Havalandırma kontrolünde menfez ve kanallarda hava hızı ölçülür, buradan debi hesaplanır ve ortamın saatlik hava değişim sayısı bulunur. Elde edilen değerler projede öngörülen kriterlerle karşılaştırılır. Proje yoksa karşılaştırılacak referans da olmaz; değerlendirme yalnızca standartlardaki genel kriterlere göre yapılabilir.

Proje ile gerçek arasındaki fark nereden açılır?

Ölçtüğümüz değerler projedeki hedeflerin altında çıkıyorsa, sorun genellikle fanda değildir. En sık rastladığımız nedenler:

• Yıllardır değiştirilmemiş filtreler. Tıkanan filtre debiyi düşürür.
• Kapatılmış taze hava damperi. Enerji tasarrufu amacıyla kapatılır, iç hava kalitesi çöker.
• Sonradan çekilen bölme duvarları. Hava dağılımı bozulur, kimi hacim havasız kalır.
• Bozuk egzoz fanı. Kimse fanın durduğunu duymaz; aylarca fark edilmeyebilir.
• Kanal içinde toz birikimi. Hem debiyi düşürür hem yangın yükü oluşturur.

Kaynak ve boyahane gibi ortamlarda

Kirleticinin noktasal olarak açığa çıktığı işlerde genel havalandırma yeterli değildir; kirletici kaynağında yakalanmalıdır. Projede lokal egzoz noktaları ve yakalama hızları tanımlanır. Kontrolde bu hızlar ölçülür.

Yanıcı buhar veya toz açığa çıkan tesislerde havalandırma, aynı zamanda patlayıcı ortam oluşumunu seyrelten bir tedbirdir. Bu nedenle havalandırma kapasitesi ile patlamadan korunma dokümanı çalışması birbirini doğrudan etkiler: havalandırma iyileştirildiğinde bölge derecesi düşebilir ve daha az sayıda özel ekipman gerekir.

Özetle

Proje sistemin doğru boyutlandırılmasını sağlar; periyodik kontrol ise o boyutlandırmanın sahada karşılığı olup olmadığını ölçer. Elinizde proje varsa kontrol gününde hazır bulundurun — raporun ayrıntı seviyesi belirgin biçimde artar.

Keşif ve ölçüm planlaması için bize ulaşabilirsiniz.

Not: Yapı ruhsatı süreçleri ve belediye uygulamaları değişebilmektedir; proje kapsamı için ilgili belediyeden güncel şartları teyit etmenizi öneririz.