Her ortam, aksi ispatlanmadığı sürece, patlayıcı ortam olarak kabul edilir. İmalat süreçlerinde eğer kimyasal maddeler kullanıyorsanız, bu kimyasalların yanma ve parlama özellikleri, malzeme güvenlik bilgi formu aracılığı ile kontrol edilmeli ve patlama ihtimaline karşı yapılacak risk değerlendirmesi ile gerekli önlemler alınmalıdır. Alınan bu önlemlerin sıralandığı talimat, form ve hesaplamalara Patlamadan Korunma Dokümanı adı verilir. NFPA sertifikalı uzmanlarımızca TS EN 60079-10-1:2015 standardına göre yapılan bu ekip çalışmasında:
Öncelikle kullanılan parlayıcı ve patlayıcı kimyasallar, hangi bölümde ve hangi proseste kullanılıyor tasnif edilmelidir.
Kalibrasyonu olan anemometre ile kimyasalların bulunduğu bölümlerden hava hızı ölçümü alınmalı ve hava değişim katsayıları bulunmalıdır.
Risk değerlendirmesi yönetmeliğinin 8/1-r maddesi gereğince, sadece patlama ihtimalinin değerlendirildiği risk analizi yapılmalıdır.
Patlama riskine karşı, çalışanların eğitimi, yazılı talimat ve çalışma izinleri, önleyici mühendislik tedbirleri gibi organizasyonel önlemler belirlenir.
Risk taşıyan her bölümde patlamanın şiddeti TNT cinsinden hesaplanmalı ve çevreye vereceği muhtemel tahribat belirlenmelidir.
İşletmenin duvarlarında ve çatısında, muhtemel patlamanın şiddetini sönümleyecek menfez boşluklarının alanları hesaplanmalıdır.
Ölçülen hava hızı ve risk taşıyan bölüm hacmine göre, kuşaklar (zone) belirlenmeli ve mimari projede bu bölgeler işaretlenmelidir.
Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemlerle İlgili Yönetmeliğe (94/9/AT) göre, elektrik kabloları, elektrikli el aletleri ve cihazları, elektrik motorları, takım tezgahları ve KKD kategorisi belirlenmelidir.
Not: Hastalara tıbbi tedavi uygulamak için ayrılan yerler, yeraltı ve üstü madenleri, gaz yakan cihazlar ve tehlikeli madde taşıyan taşıtlar, yönetmelik kapsamı dışında değerlendirilir.
Bilge Teknik Kontrol olarak, iş sağlığı ve güvenliği kapsamında, iş ekipmanlarınızın muayene, gözetim, denetim ve performans testi hizmetlerini sunmaktayız. Tecrübeli mühendis kadromuzun yaptığı kontroller sonucu, iş kazalarından etkin bir biçimde korunacak ve iş ekipmanlarınızın kullanım süresini uzatacaksınız. TÜRKAK tarafından A Tipi muayene kuruluşu olarak akredite edilen Bilge Teknik firmasından alacağınız kontrol raporlarını, yurt içi ve yurt dışı denetimlerinde gönül rahatlığı ile kullanabilirsiniz.
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD); patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde, işverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacıyla hazırlamak zorunda olduğu yasal bir belgedir. 30.04.2013 tarihli Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında zorunludur.
Uzman kadromuz; işyerinizdeki patlayıcı ortam risklerini analiz eder, patlayıcı ortamların ve bölgelerin sınıflandırmasını yapar, gerekli önlemleri ve ekipman seçimlerini belirleyerek mevzuata uygun Patlamadan Korunma Dokümanını hazırlar.
İlgili standartlar: TS EN 60079 serisi, TS EN 1127-1.
İlgili standartlar: TS EN 60079 serisi, TS EN 1127-1
Yükümlülük, işletmenin büyüklüğüne değil, ortamda patlayıcı bir atmosfer oluşma ihtimaline bağlıdır. Küçük bir atölye de kapsama girebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan işletme tipleri şunlardır:
Son madde özellikle atlanır: depolarda forklift akülerinin şarj edildiği oda, havalandırması yetersizse patlayıcı ortam oluşabilen bir bölgedir ve çoğu işletmede bu risk hiç değerlendirilmemiştir.
Patlayıcı ortam sınıflandırması, patlayıcı atmosferin ne sıklıkla ve ne kadar süreyle bulunduğuna göre yapılır. Gaz ve buharlar ile tozlar için ayrı bölge grupları kullanılır.
| Bölge | Ortam | Patlayıcı atmosferin bulunma durumu |
|---|---|---|
| Bölge 0 | Gaz / buhar | Sürekli, uzun süreli veya sık olarak bulunur |
| Bölge 1 | Gaz / buhar | Normal çalışmada ara sıra oluşabilir |
| Bölge 2 | Gaz / buhar | Normalde oluşması beklenmez, oluşursa kısa sürelidir |
| Bölge 20 | Yanıcı toz | Sürekli, uzun süreli veya sık olarak bulunur |
| Bölge 21 | Yanıcı toz | Normal çalışmada ara sıra oluşabilir |
| Bölge 22 | Yanıcı toz | Normalde oluşması beklenmez, oluşursa kısa sürelidir |
Bu sınıflandırma yalnızca kâğıt üzerinde bir etiketleme değildir; bölgede kullanılabilecek elektrikli ve elektriksiz ekipmanın kategorisini doğrudan belirler. Bölge 1 olarak sınıflandırılmış bir alanda sıradan bir priz, el feneri veya elektrik motoru kullanmak, tutuşma kaynağı oluşturur.
Sınıflandırmayı en çok etkileyen faktör havalandırmadır. Yeterli hava değişimi sağlanan bir bölümde patlayıcı karışım seyreltilir ve bölge derecesi düşer, hatta bazı durumlarda bölge dışı kabul edilebilir. Bu nedenle çalışmada kalibrasyonlu anemometre ile hava hızı ölçülür ve hava değişim katsayısı hesaplanır.
Bu, işletme açısından doğrudan maliyet anlamına gelir: havalandırma iyileştirildiğinde bölge derecesi düşer, düşen bölge derecesi ise daha az sayıda özel ekipman gerektirir. Havalandırma yatırımı çoğu zaman ekipman değişimi maliyetinden düşük kalır.
PKD, bir kez hazırlanıp rafa kaldırılan bir belge değildir. Aşağıdaki durumlarda güncellenmesi gerekir:
Üretim prosesinde değişiklik yapıldığında; yeni bir kimyasal kullanılmaya başlandığında veya mevcut kimyasal değiştirildiğinde; yerleşim planı, bölme duvarları ya da depolama düzeni değiştiğinde; havalandırma sistemi değiştirildiğinde; yeni makine veya ekipman devreye alındığında; ve patlama ya da patlamaya ramak kala bir olay yaşandığında.
Ayrıca doküman, patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde çalışacak personelin eğitimi, çalışma izin sistemi ve uyarı işaretlemesiyle birlikte yürütülmelidir. Yalnızca dokümanın varlığı, denetimde yeterli sayılmaz; öngörülen önlemlerin sahada uygulanıyor olması aranır.
Süreç, işletme ziyareti ve kullanılan kimyasalların güvenlik bilgi formlarının incelenmesiyle başlar. Ardından proses bazında parlayıcı ve patlayıcı maddelerin nerede, ne miktarda ve hangi koşullarda bulunduğu tespit edilir; ilgili bölümlerde hava hızı ölçümleri alınır.
Toplanan veriler üzerinden patlama riski değerlendirilir, bölgeler belirlenir ve mimari plan üzerinde işaretlenir. Ekipman kategorileri, alınması gereken teknik ve organizasyonel önlemler ile eğitim gereksinimleri raporlanır. Doküman teslim edilirken, saha uygulaması için öncelik sıralaması da birlikte değerlendirilir.
İşletmeden beklenenler: kullanılan tüm kimyasalların güvenlik bilgi formları, mimari yerleşim planı, havalandırma projesi ve varsa mevcut risk değerlendirmesi.
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan tüm işyerleri için zorunludur. Yükümlülük işletmenin büyüklüğüne değil, ortamda patlayıcı atmosfer oluşma ihtimaline bağlıdır; küçük bir atölye de kapsama girebilir.
Belge için sabit bir geçerlilik süresi yerine güncellik esastır. Proses, kimyasal, yerleşim, havalandırma veya ekipman değiştiğinde ve patlama ya da ramak kala olay yaşandığında doküman güncellenmelidir.
Bölge sınıflandırması, o alanda kullanılabilecek elektrikli ve elektriksiz ekipmanın kategorisini belirler. Sınıflandırılmış bir bölgede sıradan priz, el feneri veya elektrik motoru kullanmak tutuşma kaynağı oluşturur.
Evet, en belirleyici faktördür. Yeterli hava değişimi patlayıcı karışımı seyrelttiği için bölge derecesini düşürür. Havalandırma iyileştirmesi çoğu zaman özel ekipman değişiminden daha düşük maliyetlidir.
Evet. Genel risk değerlendirmesi PKD yerine geçmez. Patlamadan Korunma Dokümanı, yalnızca patlama ihtimalinin değerlendirildiği ayrı bir çalışmayı, bölge sınıflandırmasını ve ekipman kategorilerini içerir.
