Kompresör ve Basınçlı Kap Periyodik Kontrolü: Hidrostatik Test

Hangi ekipmanlar basınçlı kap sayılır?

İşletmelerde en yaygın olanları: kompresör ve hava tankı, buhar kazanı, kalorifer ve sıcak su kazanı, hidrofor, boyler ve genleşme tankı, otoklav, sınai gaz tüpleri ve tankları, tıbbi gaz tankları, kriyojenik tanklar, LPG ve doğalgaz tesisatı elemanları.

Kompresörün kendisi kadar, ona bağlı hava tankı da kontrol kapsamındadır. Uygulamada sıkça kompresör kontrol ettirilip tank atlanır; oysa risk esas olarak tanktadır. Bu grubun kontrolleri için basınçlı kapların kontrolü sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hidrostatik test nedir, neden su ile yapılır?

Basınçlı kaplarda temel prensip hidrostatik test yapılmasıdır. Kap su ile doldurulur ve standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı basınca çıkarılarak belirli bir süre bu basınçta tutulur. Bu süre boyunca sızdırma, kalıcı şekil değişikliği veya basınç düşümü olup olmadığı izlenir.

Testin su ile yapılmasının nedeni güvenliktir: su sıkışmayan bir akışkandır, bir kopma anında depoladığı enerji havanın depoladığından kat kat düşüktür. Aynı testin hava ile yapılması, testin kendisini tehlikeli hâle getirir.

Hidrostatik testin yanında yapılanlar

Kontrol yalnızca basınç testinden ibaret değildir:

• İç ve dış görsel muayene: Korozyon, çukurcuk, çatlak, kaynak dikişlerinde bozulma, iç yüzeyde birikinti.
• Et kalınlığı ölçümü: Ultrasonik yöntemle, özellikle korozyona açık bölgelerden.
• Emniyet ventili kontrolü: Ayar basıncında açıp açmadığının doğrulanması. Bu, kapta tek başına en kritik emniyet elemanıdır.
• Manometre kontrolü: Göstergenin doğru okuma yapması ve işletme basıncının işaretli olması.
• Presostat ve otomatik kontrol: Kompresörün ayar basıncında durup durmadığı.
• Drenaj: Tank altında biriken kondens suyunun boşaltılabiliyor olması. Bu su, tabandan korozyonun ana nedenidir.

Kontrol öncesi işletmenin yapması gerekenler

Hazırlık, kontrolün tek seferde tamamlanmasını sağlar:

• Kap basıncı boşaltılmış ve soğutulmuş olmalı.
• Su doldurma ve boşaltma için uygun bağlantı ve tahliye hattı bulunmalı.
• İç muayene gerekiyorsa kapak/menhol açılabilir durumda olmalı, kap içi temizlenmiş olmalı.
• Ekipmanın imalat etiketi, varsa imalat ve önceki test belgeleri hazır bulundurulmalı.
• Kap çevresinde çalışma alanı açılmalı, elektrik ve hava bağlantıları güvenli hâle getirilmeli.

İç muayene gereken tanklarda temizlik yapılmadığında kontrol yarım kalır ve ikinci ziyaret gerekir; bu hem zaman hem maliyet kaybıdır.

Sık görülen uygunsuzluklar

Sahada en çok görülenler: emniyet ventilinin kurşun mühürünün kırılmış veya ventilin ayarının değiştirilmiş olması, manometrenin bozuk ya da okunmaz olması, tank altında yıllardır boşaltılmamış kondens suyu ve buna bağlı taban korozyonu, imalat etiketinin okunamaz hâle gelmesi, kompresör kayış korumasının sökülmüş olması.

Kontrol periyodu

Basınçlı kaplarda periyodik kontroller, standartlarda aksi belirtilmediği sürece bir yılı aşmayan sürelerle yapılır. Korozif ortamda çalışan, sürekli nemli hava basan veya yaşı ilerlemiş kaplarda daha kısa periyot ve daha kapsamlı muayene gerekebilir.

Basınçlı kap kontrolleri makine mühendisleri tarafından, kalibrasyonlu basınç ve kalınlık ölçüm cihazlarıyla yapılır.