Periyodik Kontrol Nedir? Hangi İş Ekipmanları İçin Zorunludur?

Periyodik kontrolün yasal dayanağı

Periyodik kontrolün temeli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanır. Kanun, işverene çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getirir; kullanılan iş ekipmanlarının güvenli olması da bu yükümlülüğün bir parçasıdır.

Uygulamanın ayrıntıları İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25 Nisan 2013 tarihli, 28628 sayılı Resmî Gazete) ile düzenlenir. Yönetmeliğin Ek-III bölümü, hangi ekipmanın hangi aralıkla ve hangi kriterlere göre kontrol edileceğini belirler.

Hangi iş ekipmanları periyodik kontrole tabidir?

Yönetmelik ekipmanları dört ana başlıkta toplar. İşletmenizde bunlardan biri varsa, periyodik kontrol yükümlülüğünüz vardır:

• Basınçlı kap ve tesisatlar: kompresör ve hava tankı, buhar kazanı, kalorifer kazanı, hidrofor, boyler, otoklav, sınai ve tıbbi gaz tankları, kriyojenik tanklar.
• Kaldırma ve iletme ekipmanları: her tür vinç ve caraskal, forklift, transpalet, platform, asansör (kendi mevzuatına göre), yürüyen merdiven ve bant, sapan ve kaldırma aksesuarları.
• Tesisatlar: elektrik tesisatı ve topraklama, paratoner (yıldırımdan korunma), katodik koruma, havalandırma ve klima tesisatı, yangın algılama ve söndürme sistemleri, akaryakıt ve LPG tesisatı.
• Tezgâhlar ve diğer ekipmanlar: makine ve tezgâhlar, ağaç işleme makineleri, iş makineleri, raf sistemleri, iskeleler.

Uygulamada en sık atlanan kalemler; taşınabilir kompresörler, atölyedeki küçük caraskallar, depo raf sistemleri ve seyyar iskelelerdir. Bunlar da yönetmelik kapsamındadır. Ekipman gruplarına göre yürüttüğümüz kontroller için hizmetlerimiz sayfasına bakabilirsiniz.

Kontrol aralığı nasıl belirlenir?

Yönetmeliğin mantığı şu sırayla işler:

1. İlgili standartta bir süre belirtilmişse o süre uygulanır.
2. Standartta süre yoksa imalatçının öngördüğü aralık ve kriterler esas alınır.
3. İmalatçı da belirtmemişse; işyeri ortam koşulları, kullanım sıklığı ve kullanım süresi dikkate alınarak yapılan risk değerlendirmesi sonucuna göre aralık belirlenir.

Belirlenen aralık, yönetmelikteki istisnalar dışında bir yılı aşamaz. Yani pratikte pek çok ekipman için "yılda en az bir kez" kuralı geçerlidir. İskeleler gibi bazı kalemlerde süre daha kısadır.

Ağır çalışma koşulları — tozlu ortam, korozif kimyasal, sürekli vardiya, açık alan — kontrol aralığını kısaltmayı gerektirebilir. Bu, risk değerlendirmesinin işidir; "herkes yılda bir yaptırıyor" yaklaşımı her işletme için doğru değildir.

Kontrol yapılmazsa ne olur?

İki ayrı sonuç doğar. Birincisi idari: iş müfettişi denetiminde periyodik kontrol raporu istenir, sunulamazsa idari para cezası uygulanır ve tekrarı hâlinde işin durdurulmasına kadar gidebilir. İkincisi ve daha ağır olanı hukuki: bir iş kazası sonrasında ekipmanın kontrolsüz olduğu tespit edilirse, işverenin kusur oranı doğrudan etkilenir. Sigorta ve rücu süreçlerinde de ilk bakılan belgelerden biri periyodik kontrol raporudur.

Kontrol süreci nasıl işler?

Sağlıklı bir periyodik kontrol süreci genelde şu adımlardan oluşur:

• Envanter çıkarma: İşletmedeki tüm iş ekipmanlarının listelenmesi. Bu adım atlanırsa kontrol de eksik kalır.
• Planlama: Her ekipman için doğru periyodun belirlenmesi ve üretimi aksatmayacak bir takvim kurulması.
• Muayene ve test: Görsel muayene, işlevsel testler ve ekipmana özgü ölçümler (yük testi, hidrostatik test, elektriksel ölçümler vb.).
• Raporlama: Tespit edilen uygunsuzlukların, ölçüm değerlerinin ve sonucun yazılı rapora bağlanması.
• Takip: Uygunsuzlukların giderilmesi ve gerekiyorsa tekrar kontrol.

Rapor ne kadar süre saklanır?

Periyodik kontrol raporları, ekipman işyerinde kullanıldığı sürece saklanır ve denetimlerde ibraz edilmek üzere işyerinde bulundurulur. Raporun sadece dosyada durması yetmez; içindeki uygunsuzlukların kapatılmış olması beklenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İşletmenize özel periyot ve kapsam, risk değerlendirmesi ve ilgili standartlara göre belirlenir.