Yeni AB Makine Tüzüğü (2023/1230): Makine Kullanan İşletmeler İçin Ne Değişiyor?

Tüzük nedir, ne zaman uygulanıyor?

(AB) 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü, 29 Haziran 2023'te AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı ve 20 Ocak 2027'de uygulanmaya başlıyor. Direktiften farklı olarak bir tüzük olduğu için AB üye devletlerinde ulusal mevzuata aktarılmaya gerek kalmadan doğrudan uygulanır.

Türkiye'de makinelerin piyasaya arzına ilişkin kurallar, AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde uyumlaştırılmış olarak yürütülüyor; bugün yürürlükte olan Makine Emniyeti Yönetmeliği 2006/42/AT Direktifi'nin karşılığıdır. Yeni tüzüğün Türkiye'de hangi düzenlemeyle ve hangi tarihte uygulanacağını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın duyurularından takip etmek gerekir. AB'ye makine ihraç eden imalatçılar için ise 20 Ocak 2027 tarihi doğrudan geçerlidir.

Öne çıkan değişiklikler

Konu	Ne değişiyor?
Hukuki biçim	Direktif yerine doğrudan uygulanan tüzük
Önemli değişiklik	Makinede önemli değişiklik yapan kişi imalatçı sayılır
Yüksek riskli makineler	Bazı kategoriler için bağımsız kuruluş değerlendirmesi zorunlu hale geliyor
Dijital belgeler	Kullanım talimatları dijital ortamda sunulabiliyor; kullanıcı isterse basılı nüsha verilmesi gerekiyor
Siber güvenlik ve yazılım	Güvenlik fonksiyonlarını etkileyen yazılım ve bağlantılı sistemlere karşı koruma gereklilikleri
Yükümlülükler	İmalatçı, ithalatçı ve dağıtıcının sorumlulukları daha ayrıntılı tanımlanıyor

Kullanıcı işletmeyi en çok ilgilendiren madde: “önemli değişiklik”

Tüzüğün 18. maddesine göre bir makinede önemli değişiklik yapan gerçek veya tüzel kişi, tüzük bakımından imalatçı sayılır ve imalatçının yükümlülüklerine tabi olur. Tüzük önemli değişikliği; makine piyasaya arz edildikten veya hizmete alındıktan sonra fiziksel ya da dijital yolla yapılan, imalatçının öngörmediği, yeni bir tehlike yaratarak ya da mevcut riski artırarak güvenliği etkileyen ve ek koruyucu veya güvenlik kontrol sisteminde değişiklik ya da ek dayanım/denge önlemleri gerektiren değişiklik olarak tanımlar.

Sahadaki karşılığıyla örnekler:

• Bir presin kapasitesini ya da hızını artırmak
• Makineye imalatçının öngörmediği yeni bir işlev eklemek
• Güvenlik kumanda sistemini değiştirmek, koruyucuyu farklı bir sistemle değiştirmek
• İki ayrı makineyi birleştirip yeni bir üretim hattı oluşturmak

Buna karşılık, makinenin temel sağlık ve güvenlik gereklerine uygunluğunu etkilemeyen onarım ve bakım işleri önemli değişiklik sayılmaz. Aynı parçanın aynısıyla değiştirilmesi, imalatçı talimatına uygun bakım bu kapsamdadır.

Periyodik kontrolle ilişkisi

Tüzük, makinenin piyasaya arzı ile ilgilidir; imalatçının makineyi güvenli tasarlayıp üretmesini düzenler. İşyerinde kullanılan makinelerin kullanım süresince güvenli kalmasını sağlamak ise işverenin yükümlülüğüdür ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında periyodik kontrolle doğrulanır. Yani:

• CE işareti ve uygunluk beyanı, periyodik kontrolün yerine geçmez.
• Makinede yapılan değişiklikler, periyodik kontrolde ayrıca değerlendirilir; güvenliği etkileyen değişiklik sonrasında süre beklenmeden kontrol gerekir (bkz. periyodik kontrol süresinden önce ne zaman gerekir).
• Kontrolde koruyucuların sökülmüş, emniyet devrelerinin köprülenmiş olması en sık bulgulardır; bunlar hem kullanım güvenliğini hem de makinenin uygunluğunu bozar.

İşletmeler şimdiden ne yapmalı?

1. Değişiklik kaydı tutun: Makinelerde yapılan her değişikliği, kimin yaptığını ve gerekçesini kayıt altına alın.
2. Değişiklikten önce değerlendirin: Kapasite, hız, işlev veya güvenlik sisteminde değişiklik planlıyorsanız, bunun önemli değişiklik olup olmadığını önceden değerlendirin; mümkünse imalatçıyla görüşün.
3. Yeni makine alırken: 2027 sonrası AB'de piyasaya arz edilen makinelerde uygunluk beyanının yeni tüzüğe göre düzenlendiğine ve talimatların hangi biçimde verildiğine dikkat edin.
4. Periyodik kontrolü aksatmayın: Makine ve tezgâhların kontrol kapsamı için makine ve tezgâh kontrolleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Tüzüğün asıl metni EUR-Lex üzerinde yayımlanmıştır; Türkiye'deki uygulama için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın güncel düzenlemelerini teyit etmenizi öneririz.