Periyodik Kontrolleri Kimler Yapabilir? Yetkili Kişi ve Rapor Geçerliliği

Yetkili kişi kimdir?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişileri tanımlar: kontrolü yapılacak ekipmanla ilgili branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler. Yetkili kişiler Bakanlık tarafından kayıt altına alınır ve her birine bir kayıt numarası verilir.

"İlgili branş" ifadesi önemlidir. Bir vinç kontrolünü makine mühendisi, elektrik tesisatı ölçümünü elektrik mühendisi yapar. Branş uyumsuzluğu, raporun geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.

Geçerli bir raporda neler bulunur?

Rapor, sadece "uygundur" yazan bir kâğıt değildir. Denetimde aranan asgari unsurlar:

• Ekipmanı tanımlayan bilgiler: marka, model, seri numarası, kapasite, bulunduğu yer.
• Kontrolü yapan yetkili kişinin adı, unvanı, imzası ve kayıt numarası.
• Kontrol tarihi ve bir sonraki kontrol tarihi.
• Uygulanan muayene ve testler ile ölçüm değerleri.
• Dayanak alınan standart veya mevzuat.
• Tespit edilen uygunsuzluklar ve sonuç kanaati.

Seri numarası olmayan bir rapor, hangi ekipmana ait olduğunu kanıtlayamaz. Aynı işletmede birden fazla benzer ekipman varsa bu sorun ciddileşir.

Kalibrasyon: gözden kaçan ayrıntı

Ölçüm yapılan kontrollerde — topraklama, izolasyon, basınç, yük testi — kullanılan cihazın kalibrasyonunun geçerli olması gerekir. Kalibrasyon sertifikası bulunmayan bir cihazla alınan değerler, denetimde ölçüm sayılmayabilir. Hizmet aldığınız kuruluştan cihaz kalibrasyon belgelerini talep etmek hakkınızdır.

Akreditasyon neden önemli?

Muayene kuruluşlarının yetkinliği TS EN ISO/IEC 17020 standardına göre değerlendirilir. Türkiye'de bu değerlendirmeyi TÜRKAK yapar. Akredite bir kuruluştan alınan rapor; bağımsızlık, personel yetkinliği, cihaz kalibrasyonu ve raporlama disiplini açısından üçüncü tarafça denetlenmiş bir sistemin çıktısıdır.

Akreditasyon, denetimde ve özellikle kaza sonrası hukuki süreçlerde raporun ağırlığını doğrudan etkiler. Ayrıca müşteri denetimlerinde (özellikle otomotiv, gıda ve ihracat yapan tesislerde) akredite rapor çoğu zaman şart koşulur.

İşletme kendi personeliyle kontrol yapabilir mi?

Personeliniz yönetmelikteki yetkili kişi tanımına uyuyor ve gerekli kayıt ile donanıma sahipse, bazı kontroller iç kaynakla yapılabilir. Ancak pratikte üç engel çıkar: branş uyumu, kalibrasyonlu ölçüm cihazı bulundurma maliyeti ve bağımsızlık. Kendi ekipmanını kendi kontrol eden bir işletmenin raporu, kaza sonrası incelemede tarafsızlık açısından sorgulanır.

Hizmet alırken sorulacak beş soru

1. Kontrolü yapacak kişinin branşı ve kayıt numarası nedir?
2. Kuruluş hangi kapsamda akredite? Akreditasyon kapsamı benim ekipmanımı içeriyor mu?
3. Kullanılacak ölçüm cihazlarının kalibrasyon sertifikaları güncel mi?
4. Rapor ne kadar sürede teslim edilir, uygunsuzluk çıkarsa tekrar kontrol dâhil mi?
5. Kontrol sırasında üretim ne kadar süre duracak?

Bu beş sorunun net cevabını veremeyen bir teklif, fiyatı düşük olsa da risk taşır.

Bilge Teknik Kontrol, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında TÜRKAK akreditasyonuna sahip bir muayene kuruluşudur ve kontrolleri kendi makine ve elektrik mühendisleriyle yürütür.