Preslerde İş Güvenliği: El Kaybını Önleyen Düzenekler

Üç koruma yöntemi

Preslerde kapanma bölgesi üç yöntemden biriyle ya da bunların birleşimiyle korunur:

• Sabit veya kilitli koruyucu: Bölgeyi fiziksel olarak kapatır. En güvenli yöntemdir ama her iş için uygulanamaz.
• İki el kumanda: Operatörün iki elini de kumanda düğmelerinde tutmasını zorunlu kılar.
• Işık bariyeri: Kapanma bölgesinin önüne bir ışın perdesi kurar, ışın kesildiğinde presi durdurur.

İki el kumandada aranan şartlar

İki el kumandanın çalışması için sadece iki düğme olması yetmez:

• Düğmeler tek elle, dirsekle ya da vücudun başka bir bölümüyle basılamayacak mesafede olmalı
• İki düğmeye eşzamanlı basılmadığında hareket başlamamalı
• Düğmelerden biri bırakıldığında hareket derhal durmalı
• Her çevrimden sonra iki düğmenin de bırakılması zorunlu olmalı

Sahada en sık gördüğümüz uygunsuzluk, üretimi hızlandırmak için bir düğmenin bantla ya da telle sabitlenmesidir. Bu, koruma sistemini tamamen ortadan kaldırır.

Önemli sınır: İki el kumanda yalnızca operatörü korur. Makinenin yanında duran ikinci bir kişi bu korumadan yararlanmaz. Bu nedenle çevre erişimi ayrıca değerlendirilir.

Işık bariyeri ve güvenlik mesafesi

Işık bariyerinin presten ne kadar uzağa konulacağı keyfî değildir. Mesafe, elin bariyeri geçtiği andan itibaren presin durmasına kadar geçen süreye göre hesaplanır. Yani makinenin durma zamanı ölçülmeden bariyerin doğru yerde olup olmadığı bilinemez.

Zamanla fren balatası aşınır, valfler geç tepki verir ve durma süresi uzar. Bariyer aynı yerde durduğu halde artık yeterli koruma sağlamaz. Bu kusur dışarıdan bakınca hiç görülmez; yalnızca periyodik kontroldeki süre ölçümüyle ortaya çıkar. Bu ölçüm, presler için periyodik kontrolün en değerli çıktısıdır.

Eksantrik preslerde çift strok

Mekanik preslerde volanda biriken enerji, kavrama devreye girdiğinde bir anda aktarılır. Kavrama-fren grubundaki aşınma ya da kumanda valfindeki arıza, operatör tek çevrim beklerken makinenin ikinci bir strok yapmasına yol açar. Operatör kalıba parça koymak için elini uzatmışken gelen ikinci strok doğrudan el kaybı demektir. Eksantrik pres kontrolünde tek strok emniyeti tekrarlı çevrimlerle denenir.

Ayak pedalı

Ayak pedalı operatörün ellerini serbest bırakır; bu da kalıp bölgesine el uzatılmasına imkân verir. Pedal kullanılıyorsa üzerinde yanlışlıkla basmayı önleyen koruyucu bulunmalı ve kalıp bölgesi ayrıca korunmalıdır.

Bakım sırasında mekanik takoz

Kalıp değişimi ve bakım sırasında üst tabla altında çalışılır. Hidrolik basınç kesildiğinde tabla kendi ağırlığıyla düşebilir. Makinede tablayı mekanik olarak tutan bir emniyet takozu bulunmalı ve kullanılmalıdır. Takoz yerine tahta kalas ya da uygun olmayan malzeme kullanılması sık rastlanan bir hatadır.

Hangi preslerde ne değişir?

Kapsam pres tipine göre farklılaşır: hidrolik pres, eksantrik pres, abkant pres ve giyotin makas sayfalarımızda her birinin kendine özgü kontrol noktalarını bulabilirsiniz.