Periyodik Kontrol Süresi Dolmadan Ne Zaman Yapılır? Kurulum, Yer Değişikliği, Kaza ve Onarım

Yönetmelik ne diyor?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin 7. maddesi, periyodik kontrolü yalnızca belirli aralıklarla yapılan bir işlem olarak tanımlamaz. Güvenliği kurulum ve montaja bağlı olan ekipmanlarda kontrolün kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce, önemli bakım ve onarımlardan sonra ve her yer değişikliğinde yapılmasını öngörür. Ayrıca çalışma şeklindeki değişiklikler, kazalar, doğa olayları veya ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra da periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerce kontrol yapılması gerekir.

Süre beklenmeden kontrol gereken durumlar

Durum	Örnek	Neden?
İlk kurulum	Yeni monte edilen köprülü vinç, sütunlu platform, raf sistemi	Güvenlik doğru montaja bağlıdır; montaj hatası ilk yükte ortaya çıkar
Yer değişikliği	Başka binaya taşınan kompresör, yeni şantiyeye kurulan iskele	Ankraj, zemin, bağlantı ve elektrik koşulları değişir
Önemli bakım ve onarım	Fren sistemi yenilenen vinç, kaynakla onarılan basınçlı kap	Onarılan parça ekipmanın güvenliğini doğrudan etkiler
Kaza veya ağır darbe	Devrilen forklift, forklift çarpan raf dikmesi	Gözle görülmeyen deformasyonlar oluşabilir
Doğa olayı	Fırtına sonrası iskele, deprem sonrası raf sistemi	Yapısal bütünlük bozulmuş olabilir
Uzun süre kullanılmama	Aylarca bekletilip yeniden devreye alınan makine	Korozyon, sızdırmazlık ve hareketli parça sorunları gelişebilir
Çalışma şeklinde değişiklik	Ataşman takılan forklift, kapasitesi artırılan hat	Ekipman tasarlandığından farklı koşulda çalışır

Yeni ekipmanda CE belgesi yeterli mi?

Hayır. CE işareti, ekipmanın piyasaya arz edildiği andaki uygunluğunu gösterir; sizin tesisinizde doğru kurulduğunu ve güvenli çalıştığını göstermez. Özellikle kurulumu gereken ekipmanlarda — vinç, raf, platform, basınçlı kap tesisatı gibi — ilk kullanımdan önce kontrol yapılır. Yeni ekipman için sık yapılan hata, “sıfır makine, bir yıl sonra bakarız” düşüncesiyle ilk kontrolü atlamaktır.

Kontrol tarihi ne olur?

Süresinden önce yapılan kontrol, sonraki periyodun başlangıcı olur. Örneğin martta periyodik kontrolü yapılan bir vinç temmuzda taşınıp yeniden kurulursa temmuzdaki kontrolden sonra bir sonraki tarih rapora göre yeniden belirlenir. Bu yüzden takip çizelgenizde tarihleri her kontrolden sonra güncellemeniz gerekir; bkz. periyodik kontrol takip çizelgesi.

Kaza sonrası: önce güvenlik, sonra kontrol

Kazaya karışan ekipman, hasar belirgin olmasa bile kontrol edilene kadar kullanılmamalıdır. Kaldırma ekipmanlarında halat, zincir ve kancada; forkliftte direk ve çatallarda; rafta dikme ve bağlantılarda oluşan deformasyonlar ilk bakışta fark edilmeyebilir. Onarım gerekiyorsa onarımdan sonra kontrol yapılır; onarımın yetkili serviste yapılması ve kayıt altına alınması süreci hızlandırır.

Uzun süre kullanılmayan ekipman

Mevsimlik çalışan tesislerde ya da bir süre durdurulan hatlarda makineler yeniden devreye alınmadan önce kontrol edilmelidir. Basınçlı kaplarda iç korozyon, kaldırma ekipmanlarında fren ve limit anahtarları, elektrikli ekipmanlarda yalıtım bu sürede bozulabilir. “Geçen yılın raporu hâlâ geçerli” düşüncesi, ekipmanın o raporu aldığı günkü durumda olduğunu varsayar; uzun bekleme bu varsayımı ortadan kaldırır.

Kimin sorumluluğunda?

Bu durumları fark edip kontrolü talep etmek işverenin sorumluluğundadır. Muayene kuruluşu ekipmanın taşındığını ya da kazaya karıştığını ancak kendisine bildirilirse bilebilir. İş güvenliği uzmanının ekipman değişikliklerinden haberdar edilmesi ve takip çizelgesinin güncel tutulması bu yüzden önemlidir. Kontrolü kimlerin yapabileceği için periyodik kontrolleri kimler yapabilir yazımıza bakabilirsiniz.

Not: Mevzuat güncellenebilir; yönetmeliğin güncel metnini mevzuat.gov.tr üzerinden teyit etmenizi öneririz.