Vinç El İşaretleri: Kaldır, İndir, Dur, Kes — Yönetmelikteki Kodlanmış İşaretler

Yasal dayanak

11 Eylül 2013 tarihli ve 28762 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-9'u el işaretleri için asgari gerekleri, Ek-10'u ise kaldırma araçlarıyla yapılan işlerde işaretlere ilişkin gereklilikleri düzenler. Yönetmeliğe göre kaldırma makinelerinde yüklerin kaldırılması, indirilmesi veya taşınması, yetiştirilmiş işaretçiler tarafından verilen el ve kol işaretlerine göre yapılır.

Kodlanmış el işaretleri

İşaret	Anlamı	Nasıl verilir?
BAŞLA	Hazır ol, başlama komutu	Avuç içleri öne bakacak şekilde her iki kol yere paralel açılır
DUR	Kesinti, hareketi durdur	Avuç içi öne bakacak şekilde sağ kol yukarı kaldırılır
TAMAM	İşlemin sonu	Her iki el göğüs hizasında kenetlenir
KALDIR	Yükü yukarı al	Sağ kol avuç içi öne bakacak şekilde yukarıdayken yavaşça daire çizer
İNDİR	Yükü aşağı al	Sağ kol avuç içi içeri bakacak şekilde aşağıdayken yavaşça daire çizer
DÜŞEY MESAFE	Kalan düşey mesafe	Mesafe iki elin arasındaki boşlukla gösterilir
İLERİ	İşaretçiye doğru	Kollar bel hizasında, avuçlar yukarı; dirsekten kırılarak yukarı hareket eder
GERİ	İşaretçiden uzağa	Kollar göğüs önünde, avuçlar aşağı; dirsekten kırılarak gövdeden uzaklaşır
SAĞ / SOL	İşaretçinin sağına / soluna	İlgili kol avuç içi yere bakacak şekilde yana uzatılır, o yöne küçük hareketler yapılır
YATAY MESAFE	Kalan yatay mesafe	Mesafe iki elin arasındaki boşlukla gösterilir
KES	Acil dur	Avuç içleri öne bakacak şekilde her iki kol yukarı kaldırılır
HIZLI / YAVAŞ	Hareketi hızlandır / yavaşlat	Hareketler daha hızlı ya da daha yavaş yapılır

Yönün işaretçiye göre tanımlandığına dikkat edin: “sağ”, işaretçinin sağıdır. Operatörün karşısında duran bir işaretçinin sağı, operatörün soludur; eğitimde en çok vurgulanması gereken nokta budur.

İşaretçi için kurallar

• İşaretler kesin, yalın, kolay yapılır ve kolay anlaşılır olmalı; benzer işaretlerden belirgin şekilde ayrılmalıdır.
• İki kol birlikte kullanılıyorsa simetrik hareket ettirilir ve bir harekette yalnızca bir işaret verilir.
• İşaretçi, kendisi tehlikeye düşmeden bütün manevraları görebileceği yerde durmalıdır. Bu mümkün değilse ek işaretçi görevlendirilir.
• İşaretçinin esas görevi manevrayı yönlendirmek ve manevra alanındaki çalışanların güvenliğini sağlamaktır.
• İşaretçi, operatörün kolayca fark edebilmesi için yelek, baret, kolluk gibi parlak renkli ve yalnızca işaretçilere özel ayırt edici bir donanım kullanır.

Operatör için kurallar

• Birden fazla kişinin görevli olduğu kaldırmada operatör yalnızca bir kişiden işaret alır.
• Dur işareti kim tarafından verilirse verilsin daima uygulanır.
• Aldığı talimatı güvenle yerine getiremeyecekse manevrayı durdurup yeni talimat ister.
• Yükün hareketi sırasında çalışanları uyarmak için sesli ve ışıklı uyarılar çalışır durumda olmalıdır.

Sahada sık görülen hatalar

• Aynı anda birden fazla kişinin işaret vermesi
• İşaretçinin yükün altında ya da yük hareket alanında durması
• Yönlerin operatöre göre verilmesi (sağ-sol karışıklığı)
• Telsizle ve el işaretiyle aynı anda çelişen talimatlar verilmesi
• İşaretçinin ayırt edici donanım kullanmaması

Vincin kendisi de güvenli olmalı

Doğru işaret, ancak güvenli bir ekipmanla anlam taşır. Kaldırma ekipmanlarının, halat, zincir ve sapanların periyodik kontrolü ayrı bir yükümlülüktür; bkz. mobil vinç, yükleyici kren ve zincir sapan ve kanca kullanım dışı kriterleri.

Not: İşaretlerin şekilli gösterimi Yönetmeliğin Ek-9'unda yer alır. Mevzuat güncellenebilir; güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden teyit etmenizi öneririz.