Vinç ve Kaldırma Ekipmanlarında Periyodik Kontrol: Yük Testi ve Süreç

Hangi ekipmanlar bu kapsamda?

Kaldırma ve iletme ekipmanları başlığı geniştir: köprülü ve gezer vinçler, portal vinçler, mobil vinçler, caraskallar, forkliftler ve istif makineleri, transpaletler, araç kaldırma liftleri, yükleme platformları, yürüyen merdiven ve bantlar, ayrıca sapan, halat, zincir, kanca gibi kaldırma aksesuarları.

Kaldırma aksesuarları en çok atlanan gruptur. Sapan ve zincirler ekipmandan bağımsız düşünüldüğü için envantere girmez, oysa yük düşmelerinin önemli bölümü aksesuar kaynaklıdır. Bu grubun kontrolleri hakkında ayrıntı için kaldırma ve iletme ekipmanları kontrolü sayfamıza bakabilirsiniz.

1,25 kat kuralı ve yük testi

Yönetmelik, kaldırma ve iletme ekipmanlarının, standartlarda aksi belirtilmedikçe beyan edilen yükün en az 1,25 katını etkili ve güvenli şekilde kaldırabilmesini ve askıda tutabilmesini; bu yüke dayanıklı ve yeterli yük frenlerinin bulunmasını şart koşar.

Uygulamada bu, kontrol sırasında ekipmanın beyan kapasitesinin üzerinde bir test yüküyle denenmesi anlamına gelir. Test iki şekilde yapılır:

• Statik test: Yük belirli bir süre askıda tutulur; yapıda kalıcı deformasyon, kayma veya frenin yükü bırakması olup olmadığı gözlenir.
• Dinamik test: Yük ile kaldırma, indirme ve yürütme hareketleri yapılır; frenleme mesafesi, hareket düzgünlüğü ve limit şalterlerinin devreye girmesi kontrol edilir.

Test yükü olarak kalibrasyonlu test ağırlıkları ya da tartılmış yükler kullanılır. Gözle tahmin edilen yüklerle yapılan "test", ölçüm değeri üretmediği için raporu zayıflatır.

Kontrolde nelere bakılır?

Yük testi kontrolün tamamı değil, sonucudur. Öncesinde şunlar incelenir:

• Taşıyıcı yapı: Ana kiriş, ayaklar, bağlantılar; çatlak, deformasyon ve korozyon kontrolü.
• Halat ve zincir: Tel kopması, ezilme, çap incelmesi, kuş kafesi oluşumu, zincir baklalarında uzama.
• Kanca: Ağız açıklığındaki genişleme, çatlak, emniyet mandalının çalışması.
• Frenler: Kaldırma ve yürütme frenlerinin tutuş performansı.
• Limit şalterleri: Üst-alt kaldırma limitleri, yürüyüş sonu limitleri.
• Aşırı yük emniyet sistemi: Varsa yük sınırlayıcının devreye girme değeri.
• Elektriksel donanım: Kumanda, acil stop, topraklama süreklilikleri.
• Etiket ve işaretlemeler: Kapasite etiketinin okunur ve doğru olması.

Uygulamada en sık görülen uygunsuzluklar

Sahada tekrar tekrar karşılaşılan bulgular şunlardır: kanca emniyet mandalının kırık veya sökülmüş olması, halatta kopan tellerin sınır değeri aşması, kapasite etiketinin silinmiş olması, acil stop butonunun çalışmaması, sapanların yıllık kontrolünün hiç yapılmamış olması ve zincirli caraskallarda zincir uzaması.

Bunların çoğu düşük maliyetle giderilebilir; ancak giderilmediğinde ağır kaza potansiyeli taşır.

Kontrol üretimi ne kadar durdurur?

Tek bir köprülü vinç için görsel muayene ve yük testi genellikle birkaç saat sürer. Planlama yapıldığında kontroller vardiya arasına, bakım gününe veya hafta sonuna alınarak üretim kaybı en aza indirilebilir. Birden fazla ekipmanın aynı gün kontrol edilmesi, hem süreyi hem maliyeti düşürür.

Kontrol sonrası ne yapılmalı?

Raporda uygunsuzluk varsa, ekipman uygunsuzluk giderilene kadar sınırlı kullanılmalı veya kullanım dışı bırakılmalıdır. Uygunsuzluk giderildikten sonra ilgili maddenin tekrar kontrolü yaptırılıp rapora işlenmelidir. "Rapor alındı, dosyaya kondu" yaklaşımı, kaza sonrası incelemede işvereni korumaz.

Kaldırma ekipmanlarının kontrolleri makine mühendisleri tarafından, kalibrasyonlu test ekipmanlarıyla yapılır.