Zincir Sapan ve Kanca Ne Zaman Kullanım Dışı Bırakılır? Uzama, Aşınma ve Ağız Açılması

Zincir sapan neden “sessizce” bozulur?

Zincir baklaları her kaldırmada birbirine sürtünür. Temas noktalarındaki bu aşınma ve zamanla oluşan kalıcı esneme, zinciri gözle fark edilmeyecek kadar yavaş uzatır. Aşırı yükleme, keskin köşede koruyucusuz kullanım ve darbe ise bu süreci hızlandırır. Çelik halattan farklı olarak zincirde kopmadan önce uyaran “kopuk tel” gibi belirgin bir işaret her zaman görülmez; bu yüzden ölçüm önemlidir.

Zincirde kullanım dışı kriterleri

Bulgu	Ne anlama gelir?	Karar
Bakla uzaması	TS EN 818-6'ya göre baklanın iç boyu, nominal değerin %5'ini aştığında zincir kullanım dışıdır	Sapan kullanım dışı
Kesit aşınması	Bakla kesitinde standartta ve imalatçı belgesinde tanımlı sınırın aşılması	Sapan kullanım dışı
Çatlak, çentik, oyuk	Kırılmanın başlangıç noktası olabilir	Sapan kullanım dışı
Bükülmüş veya burulmuş bakla	Aşırı yük ya da yanlış bağlama izi	Sapan kullanım dışı
Isıl hasar, renk değişimi, kaynak sıçrantısı	Malzemenin mukavemeti değişmiş olabilir	Sapan kullanım dışı
Okunamayan etiket / künye	Kapasite ve sınıf doğrulanamaz	Sapan kullanım dışı
Derin korozyon	Kesit kaybı ve çatlak riski	Değerlendirilir, çoğu zaman kullanım dışı

Uzama, zincirin belirli bir boyu boyunca ölçülerek yeni zincirle ya da imalatçının verdiği değerle karşılaştırılır. Ana halka ve bağlantı elemanları için standartta ayrı sınırlar tanımlıdır. Bu ölçümler, kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrolünde yapılır; bkz. sapan ve kaldırma aksesuarları kontrolü.

Kancada kullanım dışı kriterleri

• Ağız açılması: Kancanın ağız açıklığı, imalatçının verdiği ölçü ve toleransla karşılaştırılır. Birçok kancada bu ölçüm için gövdeye işaret noktaları konur. Açılma tolerans dışındaysa kanca kullanım dışıdır.
• Burulma ve eğilme: Kanca gövdesi düzleminden sapmışsa aşırı yüke ya da yanlış bağlamaya maruz kalmıştır.
• Emniyet mandalı: Mandal kırık, sökülmüş ya da yayı çalışmıyorsa yük kancadan kurtulabilir. Mandalsız kullanılan kanca sahada en sık gördüğümüz uygunsuzluklardan biridir.
• Aşınma ve çatlak: Özellikle yükün oturduğu taban bölgesinde aşınma, çatlak ve çentik aranır.
• Döner başlık: Döner (fırdöndü) kancalarda başlığın serbest döndüğü ve boşluk yapmadığı kontrol edilir.

Ağzı açılmış bir kanca doğrultularak ya da ısıtılarak onarılmaz. Doğrultma işlemi malzemenin iç yapısını daha da zayıflatır; görünüşte düzelen kanca bir sonraki kaldırmada kırılabilir.

Sahada en sık yapılan hatalar

• Zinciri düğüm atarak ya da cıvatayla kısaltmak
• Farklı sınıf veya çaptaki zincirleri birbirine eklemek
• Keskin köşeli yüklerde köşe koruyucu kullanmamak
• Çok bacaklı sapanda bacak açısını hesaba katmadan kapasiteyi aşmak
• Hasarlı sapanı “bir kereden bir şey olmaz” diyerek kullanmaya devam etmek
• Hasarlı ürünleri sağlamlarla aynı yerde saklamak

Kullanım öncesi kontrol ve periyodik kontrol

Kaldırma yapan kişi her kullanımdan önce zinciri ve kancayı gözle kontrol etmelidir. Bu kontrol belirgin hasarı yakalar; uzama ve aşınma gibi ölçüm gerektiren bozulmalar ise periyodik kontrolde belirlenir. İki kontrol birbirinin yerine geçmez. Tekstil sapanlar için sapan renk kodları, çelik halatlar için çelik halat ne zaman değiştirilir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Not: Sınır değerler zincir sınıfına, standarda ve imalatçıya göre değişebilir; kesin değer için ürün belgesini ve ilgili standardı esas alın.