Çelik Halat Ne Zaman Değiştirilir? Kullanımdan Çıkarma Kriterleri

Halat neden aniden kopmaz

Çelik halat, yüzlerce ince telin demetler halinde sarılmasıyla oluşur. Bu yapı halata büyük bir avantaj kazandırır: teller tek tek kopar, halat bir anda kopmaz. Bu da düzenli muayeneyle tehlikenin önceden görülebilmesi demektir. Muayene yapılmazsa avantaj işe yaramaz.

Kullanımdan çıkarma kriterleri

1. Kopan tel sayısı

Belirli bir referans uzunluk içinde (genellikle halat çapının belirli bir katı) sayılan kopan tel sayısı, ilgili standartta tanımlanan sınırı aştığında halat kullanımdan çıkarılır. Kopan tellerin bir bölgede toplanması, aynı sayıda telin halata dağılmış olmasından daha tehlikelidir.

2. Çap incelmesi

Halat çapı düzenli aralıklarla ölçülür. Nominal çapa göre belirgin incelme, iç yapıda bozulma ya da öz malzemesinde ezilme olduğunu gösterir. Ölçüm halatın farklı noktalarından ve iki yönden alınır.

3. Kafes bozulması ve şekil değişiklikleri

• Kafeslenme: Halatın kuş kafesi gibi kabarması, öz ile dış demetler arasındaki dengenin bozulduğunu gösterir
• Öz fırlaması: Halat özünün dışarı çıkması
• Ezilme ve yassılaşma: Tambura yanlış sarım ya da darbe kaynaklı
• Burulma ve kıvrılma (kink): Halatın kalıcı olarak bükülmesi

Bu belirtilerden herhangi biri tek başına halatı kullanımdan çıkarmak için yeterli olabilir.

4. Korozyon

Dış yüzeydeki pas görünür, asıl tehlike ise iç korozyondur. Yağlaması yapılmamış, deniz veya kimyasal ortamda çalışan halatlarda iç teller dışarıdan görünmeden zayıflar. Halatın esnekliğini kaybetmesi ve sertleşmesi iç korozyon belirtisidir.

5. Isıl ve elektriksel hasar

Kaynak arkı teması, sıcak yüzeye değme ya da elektrik atlaması halatın metalurjik yapısını bozar. Renk değişimi olan bölge, dayanımını büyük ölçüde kaybetmiştir.

Uç bağlantıları da halata dahildir

Halat sağlam olsa bile uç bağlantısı zayıfsa sistem zayıftır. Presli uçlar, kilitli soketler, halat klemensleri ve kovan bağlantıları ayrı ayrı incelenir. Halat klemenslerinin ters takılması sahada sık rastlanan bir hatadır.

Tambur ve makara etkisi

Halat ömrünü belirleyen en önemli etkenlerden biri makara ve tambur yuvasının durumudur. Aşınmış, halat çapından geniş ya da dar bir yuva, halatı hızla yıpratır. Bu nedenle halat değişiminde yalnızca halata değil, çalıştığı yüzeylere de bakılır. Bu değerlendirme mobil vinç ve monoray vinç periyodik kontrollerinin standart parçasıdır.

Kayıt tutmanın değeri

Her muayenede ölçülen değerlerin kaydedilmesi, halatın nasıl bir eğilimle bozulduğunu gösterir. Kopan tel sayısının son üç muayenede hızla arttığı bir halat, sınırı henüz aşmamış olsa bile yakın takibe alınmalıdır. Kaldırma aksesuarlarının numaralı envanterle takip edilmesi bu kaydı kolaylaştırır.